Bu sabah yine horozumuz Albert'in sesiyle uyandım. Aslında bir horoz neden öter ki, hem de tam da senin gibi uyumak istediğin sırada? Birazdan bu konuya değineceğim, ama önce bir hikaye anlatayım. Çünkü itiraf etmeliyim ki, bu benim için oldukça hoş bir uyanma şekli. İnsanın nasıl değişebileceği gerçekten de ilginç.
Karşı komşularımızın horozu
Yaklaşık 15 yıl önce Selma ve ben (o zamanlar Kenan henüz yoktu) Türkiye’ye tatile gitmiştik. Kıyıda bir otelde kalıyorduk, keyifle “güneşlenip dinleniyorduk”. Ama o dönemde bir araba da kiralamıştık ve birkaç günlüğüne kayınvalidemlere ziyarete gitmiştik.
Bir de komik bir hikaye. O zamanlar Google Haritalar henüz yaygın değildi, bu yüzden evden TomTom’umuzu yanımıza almıştık. Bir ara sağa dönüp otoyola girmemiz gerekiyordu. Ama o yöne doğru bir süre ilerledikten sonra asfalt yol bitti. Türkiye’de buna alışkındım, başıma sık sık gelirdi. Ama burası otoyol olmalıydı. Oysa yol, iyileştirilmiş bir keçi patikasına dönüşmüştü. Direksiyon başında kolay kolay korkmam, ama bu durum hiç hoşuma gitmedi.
Bir ara Selma durmak istedi. Orada gerçekten çok temiz dağ suyu akan bir kaynak vardı ve o da oradan biraz içmek istiyordu. Kızım için her şeyi yaparım ama bu sefer sürmeye devam ettim. Kalın bir çakıl tabakasıyla kaplı bir çakıl yoldu. Durursam bir daha oradan çıkamayacağımı düşündüm. Hele de arabayı tanımadığım için.
Kayınvalidemlerin evine vardığımızda, bu konu elbette ayrıntılı bir şekilde tartışıldı. Ne mi çıktı? Meğer o yolun iyi bir yol olması gerekiyormuş. Müteahhit, o yolu yapmak için Ankara’dan bir çuval para almıştı. Ama aynı zamanda yeni bir arabaya da ihtiyacı vardı, karısının yeni bir buzdolabına ihtiyacı vardı, vesaire, vesaire. Kısacası: yolun gerçekten yapılacağı zaman geldiğinde, bir keçi patikası yapmaya yetecek kadar para kalmıştı.
Neyse, kayınvalidemlerin evinde kalıyorduk. Sabah çok erken uyandım. Nedeni: karşı komşuların o “bilirsin işte” horozu. Of, o hayvan o kadar gürültü yapıyordu ki, ben de tabii ki buna alışık değildim. Şimdi kendim de gürültücü bir horozum olduğu için bunu oldukça komik buluyorum.
Horoz neden öter? Dört neden
Peki, bir horoz aslında neden öter? Ve neden özellikle sabahları? Şimdi düşününce, aslında sadece sabahları ötmüyor. Biz öyle sanıyoruz sadece. Hadi bu ötme davranışını biraz daha derinlemesine inceleyelim.
1. Biyolojik saati
Bir horozun içsel bir biyolojik saati vardır; buna sirkadiyen ritim denir. Bu saat, sabahın yaklaştığını bilmesini sağlar. İlginçtir ki, genellikle güneş doğmadan önce öter. Yani, sabahın yaklaştığını bilmek için mutlaka gün ışığına ihtiyacı yoktur.
Nagoya Üniversitesi’nden Japon araştırmacılar, horozları iki hafta boyunca gün ve gece ayrımı olmayan loş ışık altında tuttular. Horozlar yaklaşık her 23,8 saatte bir ötmemeye devam ettiler. Yani saatleri normal şekilde çalışmaya devam etti. Bu araştırma hakkında daha fazla bilgiyi burada bulabilirsiniz.
2. Bölgesini belirlemek
Ötüşüyle diğer horozlara şunu bildirir: Burası benim bölgem! Bu, rakiplere yönelik bir tür sesli uyarıdır. Sanki çevresine varlığını duyurur ve burayı sahiplendiğini ilan eder.
3. Dişilerine nöbet tuttuğunu bildirmek
Bir horoz doğası gereği uyanıktır. Tehlike durumunda aslında ötmekten başka sesler de çıkarır, ancak öterek grubuyla iletişim kurar ve orada olduğunu duyurur. Bu, onun sosyal davranışının bir parçasıdır. Albert bunu kendine özgü bir şekilde yapar ve bizim hanımlar da buna hiç aldırış etmez.
4. Diğer horozlara tepki verir
Horozlar birbirlerini oldukça etkileyebilir. Bir horoz ötmeye başladığında, diğer horozlar genellikle onu takip eder. Hatta bunda bir hiyerarşi vardır. Aynı Japon araştırmacılar, sabahların yüzde 97’sinden fazlasında en yüksek rütbeli horozun ilk öten olduğunu keşfettiler. Ancak ondan sonra diğer horozlar, rütbe sırasına göre onu takip ediyordu. Araştırmaya buradan ulaşabilirsiniz. Gördüğünüz gibi: Ötme konusunda bile kimse, patronun izni olmadan öne geçmek istemiyor.
Horoz sadece sabahları mı öter?
Hayır. Bir horoz sadece sabahları ötmüyor! Gün boyu ötebilir, örneğin:
- başka bir horozun sesini duyduğunda;
- olağandışı bir şey gördüğünde;
- bir rakiple çatışmadan sonra;
- kendi bölgesini savunmak istediğinde;
- bazen de sırf canı istediği için.
Ve bir de ilginç bir şey: Bir horoz, bir süre güneş ışığı görmese bile içsel sabah ritmini oldukça hassas bir şekilde koruyabilir. Çünkü biyolojik saati normal şekilde çalışmaya devam eder. Kendi alarm saatimden çok daha güvenilir olduğunu söylemeliyim.
Albert ve arkadaşları hakkında daha fazlası
Bir horoz ötmediğinde ne kadar sakin olabileceğini görmek ister misiniz? O zaman Albert ve ben: terbiyeli bir horoz yazısını okuyun. Bir horozun dişileri için neler yaptığını daha ayrıntılı olarak Horozun gücü: koruyucu ve filozof yazısında okuyabilirsiniz. Horozsuz bir kümesin nasıl olduğunu merak ediyorsanız, bunu Horozsuz bir kümes için dişiler aranıyor başlıklı yazımda bulabilirsiniz.
Sizin de sabahları sizi yataktan uyandıran bir horozunuz var mı? İletişim formu aracılığıyla bana bildirin.
Yazar hakkında
Merhaba, ben Roland, Türkiye’de yaşayan bir Drentliyim. Assen’de doğdum ve 2021’den beri Afyonkarahisar ilinin Şuhut ilçesinde eşim Selma ve oğlumuz Kenan ile birlikte yaşıyorum. Ve tavuklarla dolu bir bahçem var. Hakkımda daha fazlasını Tanışalım sayfasında bulabilirsiniz.
Bu hikâyeyle ilgili bir sorunuz mu var ya da iş birliği yapmak mı istiyorsunuz?
O zaman iletişim formu üzerinden benimle iletişime geçin.