Waarom kraait een haan ’s ochtends? Vier redenen (en een geitenpad)

Vanmorgen werd ik weer wakker van onze haan Albert. Waarom kraait een haan eigenlijk, en waarom altijd net als jij nog wilt slapen? Daar duik ik zo in, maar eerst een verhaal. Want ik moet zeggen dat ik het best een aangename manier van wakker worden vind. Toch grappig hoe een mens kan veranderen.

De haan van de overburen

Een jaar of 15 geleden gingen Selma en ik (toen was er nog geen Kenan) op vakantie naar Turkije. We zaten in een hotel aan de kust, lekker “smeren en keren”. Maar in die periode huurden we ook een auto en gingen we een paar dagen op bezoek bij mijn schoonouders.

Nog een grappig verhaaltje. We hadden toen onze TomTom van huis meegenomen, want Google Maps was nog niet zo gewoon. Op een gegeven moment moesten we rechts af, de snelweg op. Maar toen we een stukje die kant op waren gereden, hield de asfaltweg op. Nu was ik dat wel gewend in Turkije, het gebeurde me wel vaker. Alleen dit zou een snelweg moeten zijn. In plaats daarvan veranderde de weg in een geüpgraded geitenpad. Ik ben achter het stuur niet snel bang, maar dit vond ik niet leuk.

Op een gegeven moment wilde Selma stoppen. Daar was een bron met echt heel zuiver bergwater en daar wilde ze graag wat van drinken. Nou doe ik veel voor mijn meisje, maar nu bleef ik rijden. Het was een grindpad met een dikke laag grind. Ik was bang dat ik, als ik stil kwam te staan, niet meer weg zou komen. Helemaal omdat ik de auto niet kende.

Toen we bij mijn schoonouders aankwamen, werd dit uiteraard uitgebreid besproken. Wat bleek? Het zou ook een goede weg moeten zijn. De aannemer had een zak met geld uit Ankara gekregen om die weg aan te leggen. Maar hij moest ook nog een nieuwe auto hebben, zijn vrouw moest nog een nieuwe koelkast, enzovoort, enzovoort. Kortom: toen de weg daadwerkelijk aangelegd moest worden, was er nog net genoeg para (geld) over voor een geitenpad.

Afijn, we sliepen bij mijn schoonouders thuis. En ik werd ’s ochtends erg vroeg wakker. Oorzaak: die “je weet wel” haan van de overburen. Zucht, dat beest maakte zoveel lawaai en ik was daar natuurlijk niet aan gewend. Dat vind ik nu best grappig, nu ik zelf een luide haan heb rondhuppelen.

Waarom kraait een haan? Vier redenen

Maar waarom kraait een haan eigenlijk? En waarom vooral in de ochtend? Nu ik erover nadenk, kraait hij eigenlijk niet alleen ’s ochtends. Dat denken wij alleen maar. Laten we eens wat dieper induiken op dat kraaigedrag.

1. Zijn biologische klok

Een haan heeft een interne biologische klok, het zogenaamde circadiane ritme. Die klok zorgt ervoor dat hij weet wanneer de ochtend nadert. Interessant genoeg kraait hij vaak al voordat de zon opkomt. Hij heeft dus niet per se daglicht nodig om te weten dat het bijna ochtend is.

Japanse onderzoekers van de universiteit van Nagoya hielden hanen twee weken in gedimd licht, zonder dag en nacht. De hanen bleven gewoon kraaien, ongeveer elke 23,8 uur. Hun klok liep dus gewoon door. Hier lees je meer over dat onderzoek.

2. Zijn territorium afbakenen

Met zijn gekraai laat hij andere hanen weten: dit is mijn terrein! Het is een soort vocale waarschuwing aan rivalen. Hij vertelt als het ware aan de omgeving dat hij er is en dat hij zijn plek opeist.

3. Zijn hennen laten weten dat hij waakt

Een haan is van nature waakzaam. Voor gevaar heeft hij trouwens andere geluiden dan zijn gekraai, maar met kraaien communiceert hij wel met zijn groep en laat hij horen dat hij er is. Het hoort bij zijn sociale gedrag. Albert doet dat op zijn manier, en onze dames geven er geen krimp op.

4. Hij reageert op andere hanen

Hanen kunnen elkaar behoorlijk beïnvloeden. Wanneer één haan begint te kraaien, volgen andere hanen vaak. Er zit zelfs een hiërarchie in. Dezelfde Japanse onderzoekers ontdekten dat de haan met de hoogste rang in ruim 97 procent van de ochtenden als eerste kraaide. Pas daarna volgden de andere hanen, op volgorde van rang. Hier staat het onderzoek. Je ziet maar: zelfs bij het kraaien wil niemand vooraan staan zonder toestemming van de baas.

Kraait een haan alleen ’s morgens?

Nee. Een haan kraait niet alleen ’s morgens! Hij kan de hele dag door kraaien, bijvoorbeeld:

• wanneer hij een andere haan hoort;
• als hij iets ongewoons ziet;
• na een confrontatie met een rivaal;
• wanneer hij zijn territorium wil laten gelden;
• soms gewoon omdat hij daar zin in lijkt te hebben.

En nog iets leuks: een haan kan zijn interne ochtendritme behoorlijk nauwkeurig aanhouden, zelfs wanneer hij een tijdje geen zonlicht ziet. Zijn biologische klok blijft namelijk gewoon doorlopen. Een stuk betrouwbaarder dan mijn eigen wekker, moet ik zeggen.

Meer over Albert en zijn collega’s

Wil je zien hoe rustig zo’n haan kan zijn als hij niet kraait? Lees dan Albert en ik: een haan met manieren. Meer over wat een haan allemaal doet voor zijn dames lees je in De kracht van de haan: beschermer en filosoof. En ben je benieuwd hoe het in de ren gaat zonder haan, dan staat dat in Dames gezocht voor een toom zonder haan.

Heb jij ook een haan die je ’s ochtends uit bed kraait? Laat het me weten via het contactformulier.

---

Heb je naar aanleiding van dit verhaal een vraag, of wil je graag een samenwerking aangaan?
Neem dan even contact met mij op via het contactformulier.